Voedselacties

x93We hoeven ons geen zorgen te maken over de voedselvoorzieningx94, stellen Huub Lxf6ffler en Rudy Rabbinge. Een verdubbeling van de voedselproductie kan op duurzame wijze, menen zij, dus over vijftig jaar kunnen twee keer zo veel mensen op de wereld gevoed worden. Kortom: x93Gaat u rustig slapen, de techniek lost alles op.x94

Voedselrellen

Het zal niemand ontgaan zijn dat er wereldwijd voedselrellen zijn. Minder opvallend is dat het naast consumenten die protesteren tegen te hoge prijzen, gelijkertijd producenten betreft die er tegen protesteren dat hun prijzen naar beneden dreigen te gaan: graanboeren in Argentinixeb en zuivelboeren in Duitsland, Belgixeb en Nederland. Ik kan me niet herinneren dat dit ooit eerder is gebeurd.

De overheersende gedachte is dat de voedselcrisis een tijdelijk verschijnsel is. Dat is maar zeer de vraag. De oorzaken  van de huidige situatie zijn complex. Landbouwmarkten worden gekenmerkt door lange periodes met lage prijzen  afgewisseld met een incidentele prijspiek, zie bijvoorbeeld het prijsverloop op de graanbeurs van Chicago. Dat de huidige voedselcrisis zo onverwacht is, komt doordat zox92n prijspiek nu samenvalt met andere factoren: droogte in productiegebieden, en extra vraag uit China en India. De voedselcrisis heeft twee aspecten: de hoeveelheid voedsel en de prijs van het voedsel. De prijs van voedsel wordt sterk bepaald door de prijs van energie, niet alleen bij de daadwerkelijke productie maar ook bij het transport. Het gaat dan ook om een effect van de energiecrisis. Ook de voorraden aan geschikt water nemen onrustbarend af. Van fosfaat, onmisbaar voor plantengroei, nemen de voorraden zelfs sneller af dan die van olie. Veevoer is eveneens enorm veel duurder geworden. Voedselproductie kan nog wel toenemen, maar de mogelijkheid van een verdubbeling waag ik te betwijfelen. Maar een tweede reden is veel belangrijker. Honger is nooit veroorzaakt doordat er te weinig voedsel is geproduceerd. Evenmin is het een verdelingsvraagstuk. Het probleem is niet zo zeer dat voedselprijzen te hoog zijn, maar dat arme mensen te weinig inkomen hebben. Dit is steeds versluierd doordat voedsel steeds schunnig goedkoop is geweest. De Belgische schrijver Dirk Barrez had een belangrijke zienswijze. Hij stelde dat de armen in de steden van ontwikkelingslanden zulk laag loon hadden juist omdat de boeren afkomstig van het platteland voortdurend een drukkend effect hebben op de lonen. 

Honger is geen garantie voor goede boereninkomens 

Zoals de aanwezigheid van overschotten en lage prijzen nooit heeft geleid tot het verdwijnen van honger, zo heeft de aanwezigheid van hongerigen nooit geleid tot goede boereninkomens. De voedselcrisis betekent dan ook niet automatisch dat er gouden tijden voor de landbouw aanbreken. Het gevaar is dat prijzen voor consumenten te hoog zijn en voor boeren nog te laag. Dat een verdubbeling van de voedselproductie technisch mogelijk is, is daarbij irrelevant. In het rijke westen zal dat alles voorlopig nog wel meevallen. Maar er zijn ook voorspellingen dat de olieprijzen naar $200 of $300 kunnen gaan, dat wil zeggen nogmaals een verdubbeling. En dan zullen ook in het westen veel consumenten in problemen komen. De globale voedselcrisis vertoont parallellen met de grote recessie volgend op de beurskrach van 1929: producenten die geen afzet en daardoor geen vraag naar werknemers hadden waardoor werkloze arbeiders geen geld hadden om iets te kopen.  De fundamentele vraag voor de mensheid is dan ook de volgende: als wij  met 4 of 5 miljard  mensen genoeg kunnen produceren voor 6 miljard mensen wat doen we dan met die anderen? Laten we dat aan de markt over en vallen dan degenen af die de pech hebben te leven in een ongunstigste klimaat of onder een ongunstig regime of het aan zich zelf te wijten hebben dat ze niet een bij de moderne tijd passende arbeidsmoraal bezitten? In de economische crisis van de jaren tachtig was de gedachte gangbaar dat het goed was om arbeidstijd te verminderen en verdelen. Tegenwoordig is juist het beleid om meer op concurrentie te mikken: langere werktijden, later met pensioen, grotere arbeidsproductiviteit. Solidariteit is niet langer een begrip dat in de mode is, x93de marktx94 en x93de techniekx94 zullen alles oplossen. De armen op deze wereld worden alleen als last ervaren. We willen slechts helpen als ons schuldgevoel er ons van weerhoudt ze te laten verhongeren.

Waar we ons met name op moeten richten is op low-inputmethoden. Er is niets tegen kunstmest, nieuwe hybridezaden en bestrijdingsmiddelen, maar daarnaast zijn maatregelen als organische mest, compost en natuurlijk evenwicht veel beter aansluitend bij arme boeren dan de high-techlandbouwmethoden van de groene revolutie.

Huib Rijk, Biddinghuizen.