Ethiek rondom voedsel en brandstof

Is het ethisch om voedsel voor brandstof te gebruiken, terwijl aan de andere kant van de wereld mensen sterven van de honger? Deze vraag gaat uit van de veronderstellingen dat honger komt door tekort aan voedsel en dat oplopende prijzen voor voedsel ertoe leiden dat armen minder voedsel kunnen kopen en aldus tot meer honger leiden. De landbouwmarkt is ingewikkeld. Al decennia lang kunnen wij als boeren wereldwijd meer produceren dan wij kunnen verkopen. De prijzen zijn niet kostendekkend, in feite houdt dit in dat het stoplicht op rood staat: de productie moet niet omhoog maar omlaag. Dat er ook mensen zijn die meer kunnen opeten dan ze kunnen kopen (de hongerigen) is ondergeschikt: wie geen geld heeft telt economisch niet mee. Dat is niet mijn cynisme, zo zit onze beschaving in elkaar. Boeren in de EU en in Amerika kunnen overleven doordat zij inkomenssteun ontvangen van hun overheid. Boeren in ontwikkelingslanden kennen deze luxe niet.  In Sahel-landen als Mali en Burkina Faso is katoen een belangrijke teelt. De markt is ingestort door te veel aanbod. De boeren worden weggeconcurreerd niet omdat hun kostprijs te hoog is, maar doordat de anderen ondersteund worden. De betreffende landen dringen aan op eerlijkere handel. Een Amerikaanse reactie hierop was dat de subsidies niet ter discussie sta. De VS is wel bereid het budget voor ontwikkelingshulp te verhogen. Kortom, we maken jullie eerst kapot, maar geen nood we helpen jullie wel met een zak met geld (x93gaarne bij ons te bestedenx94). Het beleid van de rijke landen is meer dan dubbelzinnig. De ene keer vinden we dat we het recht hebben om de xe9xe9n of andere sector te beschermen. Tegelijkertijd proberen we af te dwingen dat de handel wordt geliberaliseerd, want dat is goed voor de wereldhandel en dus goed x93voor iedereenx94. Mocht dat opeens niet gunstig uitpakken (zie de textiel die niet zo goedkoop kan produceren als de Chinezen) dan wordt het beleid direct teruggedraaid naar protectionisme.  Het verhaal van de katoen geldt voor allerlei  landbouwproducten. Op grote schaal kunnen arme boeren het niet volhouden en nemen hun toevlucht in de grote steden, waar ze vanaf dat moment bij lage voedselprijzen belang hebben. Het stoplicht voor de landbouw lijkt te veranderen van rood in oranje of misschien wel groen. Als we als mensheid meer produceren (voedsel en energie) hebben we met zijn allen meer te verdelen.  Voorwaarde daarbij is dat boeren een redelijke prijs ontvangen voor hun producten en daaraan is niets onethisch. Macro-economisch  bezien  kunnen er belangrijke veranderingen optreden. Van veel arme landen (Egypte,bijv.) wordt gezegd dat ze nadeel hebben van duurder voedsel omdat zij voedselimporterend zijn. Veel van die landen waren tot ongeveer 1970 netto-exporterend wat voedsel betreft. Doordat de rijke landen hun boeren beschermden steeg de productie daar en bleef er voor de arme landen een kleiner deel van de cake over. Door omzetting van voedseloverschotten in energie wordt voedselproductie niet langer minderwaardig en dat zou er toe kunnen leiden dat honger niet meer maar minder wordt.

                                     Huib Rijk, boer in Biddinghuizen.

Geplaatst in Trouw, mei 2007