Kerstverhaal met os en ezel
De loopgraven
De onderhandelingen in WTO-verband worden gekenmerkt door de onverzoenlijke standpunten en door het gebruik maken van machtsposities. Alle partijen menen dat ze genoeg hebben toegegeven (x93beter geen akkoord dan een slecht akkoordx94) en dat nu de anderen aan zet zijn om concessies te doen. Volgens de lobbyisten mogen de boeren tevreden zijn: de inkomenssteun ligt niet onder vuur omdat deze geen productieverhogend effect hebben. Bovendien heeft de EU toegezegd dat de steun tot 2014 gewaarborgd. In dat jaar is het een eeuw geleden dat een ander conflict startte, de Groote Oorlog .
Het kerstbestand
Kerstavond 1914 (mijn vader was een week eerder geboren) vond een bijzondere gebeurtenis plaats. Aan het front van Noord-Frankrijk en Belgixeb lagen de soldaten in hun loopgraven. Op vele plaatsen werden kerstliederen ingezet. De tegenstanders, vaak op slechts tientallen meters afstand, beantwoordden dit met eigen liederen. Binnen de kortste keren betraden de soldaten het niemandsland, wensten elkaar goed kerstfeest en wisselden goederen uit. Dit kerstbestand was heel speciaal: het kwam van onderaf, van de soldaten die enkele dagen ervoor nog elkaar op leven en dood bevochten hadden en wisten dat ze dat binnenkort weer zouden doen. Zij bleken met hun vijanden veel meer gemeenschappelijks te hebben (dezelfde modder, ratten en luizen) dan met hun eigen bevelvoerders. De generaals gunden de eer van de heldendood aan hun soldaten, maar bleven zelf liever buiten schot.
Onbenutte productiecapaciteit
Bij de machtsstrijd in de internationale landbouw spelen de boeren zelf ogenschijnlijk nauwelijks een rol, hun belangen worden behartigd door hun overheden. Zelf menen ze het grootste belang te hebben dat hun eigen markt wordt afgeschermd en die van de anderen wordt opengebroken. Inkomenssteun heeft geen productieverhogend effect is wat er wordt gezegd. Deze redenering klopt in de praktijk niet. Boeren willen een inkomen halen uit hun bedrijf. In de bedrijfsvoering maakt het geen verschil of dit met produkt- of inkomenssteun gaat. Zo ontvingen bietentelers een brief met het advies om met de dalende bietenprijzen de teelt optimaal te houden, dus met een goede bemesting en gewasbescherming. Lagere opbrengsten kunnen boeren zich niet permitteren. De bedoeling van inkomenssteun is juist dat de boeren zich staande kunnen houden in de internationale concurrentiestrijd (bijv. omdat wij strengere eisen aan voedselveiligheid hebben). Inkomenssteun bevordert misschien niet de overschotten, maar houdt ze wel in stand. Dat het niet goed gaat in de landbouw komt niet doordat er te weinig subsidies zijn, maar doordat er teveel productie is en de prijzen daardoor te laag. Wereldwijd worden er miljarden uitgegeven aan subsidies die het effect hebben dat deze overproductie blijft en de grootste voorstanders van dit systeem zijn de boeren. Hoe moeten we dat als boeren aan anderen uitleggen?? Wij kunnen als boeren wereldwijd meer produceren dan dat we kunnen verkopen. De logica van het systeem is dat de eer om de productiecapaciteit onbenut te laten aan x93de anderex94 boeren wordt overgelaten. Het resultaat van de wereldwijde landbouwlobby is dat boeren teveel (moeten) produceren voor te weinig geld. Welke industrie zou met zox92n lobbyresultaat tevreden zijn?
De os en de ezel
Er bestaat bij velen de neiging om de problematiek te bagatelliseren: subsidies zijn misschien geen goed middel, maar alle betrokken landen doen er nu eenmaal aan mee. In de wereld zijn ongeveer 450 miljoen boeren. In India en China ieder ongeveer 100 miljoen, in de rest van Azixeb en in Afrika ook allebei zo’n 100 miljoen. Slechts zo’n 5 tot 10% van de boeren ondervindt de bescherming van steunmaatregelen. De realiteit is dat wij alle boeren die met een os of een ezel of met de hand hun land bewerken zo ver af vinden staan van wat wij moderne landbouw noemen dat de gedachte niet eens bij ons opkomt dat dit ook collega’s van ons zijn. En dat is een vreemde reactie. Wij vinden dat de inkomenssteun voor ons zelf onmisbaar is, maar we vinden het normaal dat zij het zonder moeten doen. De onuitgesproken gedachte is zelfs dat wij het in hun situatie veel beter zouden doen.
Alternatieven
Ik ben echter bepaald geen voorstander van afschaffing van iedere regulering. Ik vindt alleen dat de huidige manier van omgang met subsidies zinloos is. Nog minder dan W.O. I is deze loopgravenoorlog te winnen. Er zijn immers niet te veel boeren, maar er is teveel productiecapaciteit. Boeren wereldwijd moeten beseffen dat ze niet alleen vijanden (concurrenten) zijn maar ook lotgenoten (collegax92s). Het is van het hoogste belang voor boeren in zowel rijke als in arme landen dat overschotten niet geproduceerd worden, dan wel omgezet worden in zaken waar wel tekort aan is. Het marktmechanisme werkt enerzijds heel slecht waar het de totale productiecapaciteit betreft. Het functioneert echter wel bij regulering van deelmarkten: graan,suiker, vlees, aardappels, groenten en zelfs energiegewassen (welke en waar worden ze geteeld). Het systeem van de toekomst is volgens mij dat alleen subsidies zijn toegestaan voor de productie van energie. Het geeft de boeren de mogelijkheid te doen waar ze goed in zijn: hun vakmanschap en ondernemerschap tot hun recht laten komen ten bate van boeren en niet-boeren.
Zalig kerstfeest,
Huib Rijk, boer in Biddinghuizen
(Geplaatst in x93Nieuwe Oogstx94,december 2006).